Większość z nas kojarzy style przywiązania jako prosty podział: bezpieczny, lękowy lub unikający. Jednak istnieje czwarty, znacznie bardziej chaotyczny wzorzec – styl zdezorientowany (disorganized attachment). W literaturze fachowej bywa on opisywany jako „strach bez rozwiązania”. Koncepcja ta wywodzi się z badań nad więzią między dzieckiem a opiekunem, zapoczątkowanych przez John Bowlby oraz rozwiniętych przez Mary Ainsworth.
Styl zdezorientowany charakteryzuje się brakiem spójnej strategii reagowania dziecka w sytuacjach stresu, szczególnie podczas rozłąki i ponownego kontaktu z opiekunem. Dzieci przejawiające ten styl mogą jednocześnie poszukiwać bliskości i unikać jej, wykazywać zachowania sprzeczne lub chaotyczne .
Styl zdezorientowany kształtuje się zazwyczaj w dzieciństwie, gdy opiekun – który z definicji powinien być „bezpieczną przystanią” – staje się źródłem lęku. Dziecko staje przed nierozwiązywalnym dylematem: instynkt każe mu uciekać przed zagrożeniem, ale tym zagrożeniem jest jedyna osoba, do której może uciec po pomoc.
Badania Mary Main wskazują, że dzieci nie są w stanie wykształcić spójnej strategii regulowania emocji, gdy ich figura przywiązania jednocześnie koi i przeraża.
Przyczyną mogą być traumy, przemoc, ale także nieprzepracowana żałoba lub lęk samego rodzica, który nieświadomie przeraża dziecko swoim zachowaniem.
Podczas, gdy dzieci o stylu lękowym „przywierają”, a te o unikającym „dystansują się”, dziecko zdezorientowane wykazuje zachowania sprzeczne. Może np. biec w stronę rodzica, by nagle zastygnąć w bezruchu (tzw. freezing) lub odwrócić wzrok w chwili kontaktu.
Zdezorientowany styl przywiązania może mieć długofalowe skutki dla funkcjonowania jednostki: trudności w regulacji emocji, problemy w relacjach interpersonalnych, zwiększone ryzyko zaburzeń psychicznych (np. zaburzeń lękowych czy osobowości), skłonność do ambiwalencji w relacjach (silna potrzeba bliskości przy jednoczesnym lęku przed nią).
W dorosłości może to prowadzić do niestabilnych związków, trudności z zaufaniem oraz powielania nieadaptacyjnych wzorców relacyjnych. U dorosłych styl ten często ewoluuje w kierunku lękowo-unikającym. Osoba taka pragnie bliskości niemal desperacko, ale gdy tylko ją otrzyma, czuje się osaczona i przerażona. Charakterystyczne cechy to: wysoka reaktywność emocjonalna: gwałtowne zmiany nastroju; problemy z zaufaniem: doszukiwanie się drugiego dna w dobrych intencjach partnera; dysocjacja: odcinanie się od własnych emocji w sytuacjach stresowych.
Dobra wiadomość jest taka, że style przywiązania są plastyczne. Dzięki psychoterapii można wypracować tzw. przywiązanie bezpieczne. Kluczem jest zrozumienie własnej historii i nauczenie się regulacji emocji, które dotąd wydawały się nie do opanowania. Podejścia oparte na teorii przywiązania pomagają pacjentom: zrozumieć własne wzorce relacyjne, rozwijać bezpieczniejsze strategie budowania więzi, przetwarzać wczesne doświadczenia traumatyczne. Relacja terapeutyczna może pełnić funkcję „bezpiecznej bazy”, umożliwiając stopniową zmianę wzorców przywiązania.
Bibliografia
- Levine, A., Heller, R. (2020). Partnerstwo bliskości. Jak teoria więzi pomoże ci stworzyć szczęśliwy związek. Warszawa: Wydawnictwo Feeria. (Przystępny poradnik).
- Józefik, B. (2014). Relacje przywiązania a rozwój osobowości i mechanizmy powstawania objawów.
Ewa Nowak- doradca metodyczny nauczania języków obcych
Biuletyn nr 69